Stanisława Filipina Paleolog

Stanisława Filipina Paleolog
(1892-1968)

Urodziła się 4 maja 1892 w Rumnie w woj. lwowskim. Ukończyła pensję dla dziewcząt, prowadzoną przez siostry sakramentki, a następnie podjęła studia na Akademii Handlowej we Lwowie. Po wybuchu I wojny światowej  wstąpiła w szeregi Polskiej Organizacji Wojskowej, w której pełniła funkcję sanitariuszki i łączniczki. Czynnie uczestniczyła w obronie Lwowa jako kurierka liniowa i wywiadowczyni przy Wojskowej Komendzie Uzupełnień oraz w Milicji Obywatelskiej Kobiet we Lwowie, a następnie w Ochotniczej Legii Kobiet. W marcu 1920 r. została przydzielona jako adiutantka do ppłk. Aleksandry Zagórskiej. Awansowała do stopnia porucznika. Po rozformowaniu Ochotniczej Legii Kobiet w 1922 r. wyjechała do Krakowa, podejmując pracę urzędniczki. W 1923 r. powróciła do Warszawy i przystąpiła do organizacji  zajmujących się walką z handlem kobietami i dziećmi, zaangażowała się w utworzenie  kobiecych struktur w Policji. Została szefową Centralnego Biura dla Międzynarodowego Zwalczania Handlu Kobietami i Dziećmi w RP w III Departamencie MSW.

Jej wieloletnie doświadczenie i zaangażowanie w sprawy handlu „żywym towarem” spowodowało, że właśnie ona została Komendantką Policji Kobiecej. Początkowo była dowódcą kompani szkolnej, następnie kierownikiem Brygady Sanitarno – Obyczajowej w Urzędzie Śledczym przy ul. Daniłowiczowskiej w Warszawie.

6 grudnia 1931 r. Ilustrowany Tygodnik Kryminalno-Sądowy „Tajny Detektyw” donosił:

VI. BRYGADA PANI PALEOLOG

Kobiecy hufiec

W r. 1924 zorganizowano przy komendzie Głównej P. P. w Warszawie specjalny kurs dla policjantek, a niespełna rok później policja kobieca rozpoczęła swą działalność pod kierownictwem „aspiranta” policyjnego w kobiecej sukni – pani Stanisławy Paleolog – pierwszej i jedynej kobiety – oficera policyjnego w Polsce. Wywiadowców mężczyzn, zatrudnionych przedtem w tzw. „policji obyczajowej” usunięto, a z 18 odpowiednio wyszkolonych policjantek powstała obecna VI brygada urzędu śledczego m. Warszawy.

W jednym z ostatnich numerów „Daily Express”, dziennika londyńskiego, mającego 1,750.000 nakładu, pojawił się artykuł na tytułowej stronie pt. „Polska Joanna d’Arc”. Wojna z białem niewolnictwem”. Artykuł poświęcony jest właśnie p. Paleolog i jej intensywnej pracy na polu walki ze światową hańbą, jak nazywa angielski dziennik handel żywym towarem.

P. Paleolog jest jedną z tych kobiet, które swoje przekonania popierają zawsze czynami – podczas wojny bolszewickiej walczyła w pierwszej linji bojowej, zasługując na pełne uznanie Naczelnego Wodza, a po jej ukończeniu stanęła do walki na odcinku niesłychanie odpowiedzialnym i zagrożonym.
Bo niestety, Polska po dzień dzisiejszy wciąż jest jeszcze najobfitszem źródłem żywego towaru.

W skromnym lokalu w Ratuszu, tam, gdzie przed laty mieściła się carska ochrana, pracuje obecnie p. Paleolog i jej mały, ale nieustraszony oddział.

Działalność VI brygady musi być z natury rzeczy ściśle tajna i dlatego dopiero po pokonaniu wielu trudności udało się nam za zezwoleniem odnośnych władz zebrać pewne dane o jej działalności.

Do zadań VI Brygady należy walka z plagą chorób wenerycznych, nadzór nad stosowaniem przepisów przez dziewczęta, znajdujące się pod kontrolą policji, i zwalczanie potajemnego nierządu. Następnie jednym z najważniejszych jej celów jest walka z handlarzami kobiet, sutenerami, stręczycielstwem, gniazdami rozpusty – i wyciąganie ofiar z bagna nierządu.

Wreszcie trzeciem zadaniem brygady kobiecej jest zwalczanie potajemnego handlu narkotykami, oraz tępienie wszelkich przestępstw na tle obyczajowym.”

Od 1935 r. do 1939 r. Stanisława Filipina Paleolog kierowała referatem ds. oficerów i szeregowych Policji Kobiecej w Centrali Służby Śledczej Komendy Głównej Policji Państwowej. 1 stycznia 1939 r. została mianowana na stopień komisarza. Bardzo dbała, aby kobiety wstępujące do służby zdobyły dogłębne wykształcenie specjalistyczne i ogólno policyjne na wysokim poziomie. Na kursach, które odbywały się w Głównej Szkole Policji Państwowej w Warszawie z jej inspiracji, do wakacji 1939 r. ponad 300 kobiet zostało policjantkami. Jej praca była ceniona na Zachodzie, szczególnie przez policję angielską.

Po wybuchu II wojny światowej ewakuowała się na Wołyń ze sztabem KG PP. Po pewnym czasie odłączyła się od sztabu i z częścią kompanii szkolnej policjantek wstąpiła w szeregi armii gen. Franciszka Kleberga. Po rozbiciu jego armii powróciła do Warszawy. Pozostała w służbie utworzonej przez Niemców Policji Polskiej Generalnej Guberni. Podjęła pracę konspiracyjną w ZWZ Armii Krajowej, pracowała w kontrwywiadzie Okręgu Warszawskiego i kierowała brygadą obserwacyjno – wywiadowczą oraz żeńskimi gru­pami wywiadowczo ‑ dywersyjnymi. Była współorganizatorką Państwowego Korpusu Bezpieczeństwa. W październiku 1944 r. została awansowana na stopień majora AK. Po wybuchu powstania warszawskiego służyła w jednostce I Obwodu „Radwan” (Śródmieście), w zgrupowaniu „Chrobry II” jako oficer informacyjny. Po upadku powstania wraz z ludnością cywilną opuściła Warszawę .

Zagrożona aresztowaniem, 10 sierpnia 1946 roku opuściła Polskę i znalazła się w 2 Korpusie Polskim stacjonującym we Włoszech. Została mianowana komendantką oddziału Pomocniczej Wojskowej Służby Kobiet i skierowana do pełnienia służby w Foxley w Anglii.

Jej doświadczenie zawodowe oraz dawne uznanie spowodowały, że została zaproszona do współpracy z londyńskim Scotland Yardem, dzieląc się wiedzą i doświadczeniem m.in. w zakresie tworzenia struktur Policji Kobiecej oraz zwalczaniu handlu kobietami i dziećmi.

Po rozformowaniu Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie zgłosiła się do dyspozycji Rządu RP. W 1957 r. została mianowana ministrem bez teki w emigracyjnym Rządzie RP. W 1957 roku wydała w Anglii monografię policji kobiecej w Polsce pod tytułem „The women Police of Poland 1925 to 1939”.

Stanisława Filipina Paleolog ps. „Zofia”, „Łucka”, „Monika”, pierwsza i jedyna kobieta – oficer policyjny w II RP, działaczka niepodległościowa, major WP RP, komisarz Policji Państwowej, funkcjonariuszka Policji Polskiej GG, kapitan AK, minister w pierwszym rządzie Antoniego Pająka na uchodźstwie, zmarła 3 grudnia 1968 r. w Penley, po długoletniej chorobie. W uznaniu jej zasług dla Ojczyzny została odznaczona: Krzyżem Obrońców Lwowa, Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych (1937 r. ), Srebrnym Krzyżem Zasługi (1944 r. ), Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski – Polonia Restituta (1957 r.).