„Ludzie, którzy zmieniają płeć”

Przeglądając polską prasę z lat 30. w poszukiwaniu artykułów na temat lekkoatletki Zofii Smętek, często natrafiałam na złośliwe komentarze dotyczące jej fizycznej przemiany, czy też dyskredytujące jej dotychczasowe osiągnięcia. Zaskoczyło mnie jednak, że natykałam się również na wiele tekstów odnotowujących zmianę lub raczej korektę płci wśród europejskich lekkoatletów, artystów, ale i wśród zwyczajnych ludzi. Oczywiście, wzmianki te podawane były w gazetach w tonie sensacji, tak aby zaszokować lub rozbawić Czytelnika, stały jednak za nimi prawdziwe ludzkie dramaty. Poniżej zamieszczam dwa artykuły z łódzkiego „Expressu Ilustrowanego”, w których mowa jest o zmianie płci, czy raczej o przypadkach hermafrodytyzmu. Szczególnie nagłośniona została historia Einara Wegenera, duńskiego malarza, znanego po przemianie jako Lili Elbe, o czym wzmianka znajduje się w drugim artykule – Mężczyzna, który był… kobietą. W 2016 roku wszedł do polskich kin film „Dziewczyna z portretu” („The Danish Girl”), opowiadający o losach Einara i Gerdy Wegenerów, który zresztą gorąco polecam.

Artykuł z „Expressu Ilustrowanego” 1933 r., nr 186.
Artykuł z „Expressu Ilustrowanego” 1933 r., nr 237.

Od śmierci Einara Wegenera/Lili Elbe za rok minie 90 lat, a tymczasem hermafrodytyzm wciąż w wielu krajach, społeczeństwach i środowiskach pozostaje tematem tabu. W Polsce poziom wiedzy na temat interseksualizmu jest znikomy i wciąż wywołuje on niezdrowe emocje, jakby był jakąś psychiczną aberracją. Tymczasem interseksualizm/hermafrodytyzm jest chorobą spowodowaną genami lub hormonami. Hermafrodyta to osoba, która posiada dwa układy rozrodcze – męski oraz żeński – występujące w różnych rozmiarach. Jeden narząd płciowy zazwyczaj bardzo mocno dominuje, lecz zdarza się, że jednoznacznie można to określić dopiero w okresie pokwitania. I uwaga! Statystyki mówią, że hermafrodytów rodzi się więcej niż osób z zespołem Downa. Niektóre źródła podają, że 1 człowiek na 500 rodzi się z hermafrodytyzmem. Dlaczego więc wciąż boimy się o tym mówić?

W ciągu ostatnich stu lat światem sportu wielokrotnie wstrząsały skandale związane z trudną do jednoznacznego określenia płcią zawodniczek. Przypomnijmy tylko kilka z nich.

Stanisława Walasiewicz (1911-1980) – słynna polska sprinterka, mistrzyni olimpijska i wielokrotna rekordzistka świata. Przeprowadzona po jej tragicznej śmierci autopsja wykazała, że oprócz narządów płciowych żeńskich posiadała także nie w pełni rozwinięte męskie. MKOl i IAAF długo debatowały, czy Polce należy odebrać medale i rekordy, jednak żadnej oficjalnej decyzji nie ogłoszono i nie wygumkowano Walasiewicz z historii sportu.

Zdenka Koubkova (1913-1986) – lekkoatletka z Czechosłowacji. Zdobyła dwa medale na Mistrzostwach Świata Kobiet w 1934 r. i kilka krajowych tytułów w biegu na 100–800 m, w skoku w dal i skoku wzwyż. W 1936 r. przeszła operację zmiany płci z żeńskiej na męską. Jako Zdeněk Koubek pożegnał się ze sportem.
(Zofia Smętek była wielokrotnie porównywana z Koubkovą, głównie po to, by ukazać naszą polską zawodniczkę w niekorzystnym świetle).

Dora Ratjen (1918-2008) lub Hermann Ratjen – została zmuszona przed Igrzyskami w Berlinie przez nazistowską organizację do startu i wzięcia udziału w konkursie w skoku wzwyż. Najprawdopodobniej była obojnakiem. Na wiedeńskich ME ustanowiła rekord świata. Później jednak została zdemaskowana jako mężczyzna i zdyskwalifikowana.

Richard Raskins (ur. 1934) – amerykański tenisista, który w 1975 roku w wieku 41 lat poddał się operacji zmiany płci i przyjął imię Renée Richards. Następnie, już jako kobieta, startowała w turniejach tenisowych. Stała się znana, kiedy walczyła o swój udział w zawodach US Open w 1976 roku.

Erik Schinegger (ur. 1948) – austriacki narciarz alpejski. Po urodzeniu stwierdzono, że był dziewczynką i tak został wychowany. W 1966 roku jako Erika Schinegger został mistrzem świata w zjeździe kobiet. Rok później testy wykazały, że był hermafrodytą. W 1996 odebrano mu medale i tytuły sprzed 30 lat.

Inne, bardziej współczesne przykłady sportowców mających kłopoty ze swoją płcią, to choćby Maria José Martínez-Patiño (ur. 1961), Andreas Krieger (ur. w 1965 jako jako Heidi Krieger, kulomiotka z byłego NRD), Mianne Bagger (ur. 1966) – pochodząca z Danii golfistka urodziła się jako mężczyzna, poddała się jednak operacji płci, Edinanci Silva (judoka z Brazylii ur. 1976), Santhi Soundarajan (ur. 1981), Sarah Gronert (ur. 1986) – niemiecka tenisistka, która urodziła się jako obojnak czy Caster Semenya (ur. 1991) cierpiąca na hiperandrogenizm.